થોડા ઔર ‘ડિગ’ કરો, ‘બિગ’ કરો !

ઇન્ટરનેટ પર આમ તો બધી મજા જ મજા છે, પણ થોડા લોચા પણ છે. એક તો, ઇન્ટરનેટ પર એટલું બધું જોવાનું, વાંચવાનું, સમજવાનું, માણવાનું કે ઉપયોગમાં લેવાનું છે કે ક્યાંથી શરૂઆત કરવી એ જ ખબર પડતી નથી. બીજો મોટો વાંધો એ છે કે ઇન્ટરનેટ પર જેટલું સારું છે એના કરતાંય ક્યાંય ગણો વધુ તો નકામો કચરો છે. ત્રીજી મુશ્કેલી વળી એ છે કે આ બંને પ્રકારનું કન્ટેન્ટ પેલી વાર્તાની રાજકુમારીની જેમ દિવસે ન વધે એટલું રાત્રે વધતું રહે છે. આમાં કરવું શું?

‘સાયબરસફર’ના ઘણા વાચકો, જે હજી ઇન્ટરનેટના નવા નવા પરિચયમાં આવ્યા છે, તેઓ તેમના મેઇલમાં નિખાલસતાથી લખે છે કે નેટ પર એક બે જગ્યાએ એકાઉન્ટ તો ખોલાવ્યાં છે, પણ પછી આગળ શું કરવું એની સમજ પડતી નથી! એટલું ઓછું હોય તેમ આપણી આસપાસના સર્કલમાં ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરનારા લોકો પણ ઓછા દેખાય તો તો વળી ઓર મુશ્કેલી. હાથમાં મોબાઇલ હોય, પણ સામે વાત કરવાવાળું કોઈ ન હોય એવી હાલત થાય!

આવી સ્થિતિમાં, સૌથી સારો ઉપાય ઇન્ટરનેટ પર બીજા લોકો શું કરે છે, શું જુએ છે એ જાણવાનો છે. વાચકોને યાદ હશે કે અગાઉ આપણે વેબસાઈટની વાત કરી હતી, જેમાં આપણા જેવો રસ ધરાવતા લોકોએ જે વેબસાઈટને સારી કે ઉપયોગી ગણાવી હોય એના સુધી સહેલાઈથી પહોંચવાની સગવડ મળે છે. એ પ્રકારની, પણ થોડી જુદી સવલત કરી આપે છે.

શું છે આ ડિગ? ટૂંકમાં કહી શકાય કે ઇન્ટરનેટ પર મારીતમારી જેમ જે અસંખ્ય લોકો ખાંખાખોળાં કરતા રહે છે એમને જે કંઈ સારું લાગે છે એ બધું જ ભેગું થાય છે એક વેબસાઈટ પર. ડિગમાં જોડાનારા લોકો એમના સર્ફિંગ દરમિયાન જે ન્યૂઝસ્ટોરી, ઇમેજ, વીડિયો, પોડકાસ્ટ વગેરે ઉપયોગી લાગે તેને ‘ડિગ’ કરે. ડિગની વેબસાઇટ પર આ ‘ડિગ’ થયેલી સામગ્રીની લિંક્સ એકત્ર થાય અને જુદા જુદા વિભાગમાં વહેંચાઈને આપણી સમક્ષ રજૂ થાય!

જેમ કે લોકોએ ‘ડિગ’ કરેલું કન્ટેન્ટ ડિગ.કોમ પર અત્યારે ટેક્નોલોજી, વર્લ્ડ એન્ડ બિઝનેસ, સાયન્સ, ગેમિંગ, લાઇફસ્ટાઇલ, એન્ટરટેઇન્મેન્ટ, સ્પોર્ટ્સ અને ઓફબીટ એવા અલગ અલગ વિભાગોમાં તારવીને રજૂ કરવામાં આવે છે. આ દરેકમાં પાછા પેટાવિભાગ પણ ખરા. તમે સાયન્સમાં સ્પેસના પેટાવિભાગમાં જાવ તો અમેરિકન સ્પેસ શટલ ડિસ્કવરીએ પાડેલા આકાશના અદભૂત ફોટોગ્રાફ પણ જોવા મળી જાય. પૃથ્વીની ઉપર આપણને જે આકાશ દેખાય છે, તે પૃથ્વીથી ૨૦૦ માઇલ ઊંચેથી, નીચે જોતાં કેવું લાગે એ જોવું હોય તો પહોંચો આ એડ્રેસ પર http://www.boston.com/bigpicture/2008/06/the_sky_from_above.html

‘ડિગ’ની વાત પડતી મૂકીને એ ફોટોગ્રાફ જોવા જવાનું મન થયું ને? તો એટલું યાદ રાખો કે ડિગ.કોમ પર આવું તો કેટકેટલુંય ‘બિગ’ જોવાકરવા મળી આવશે ધીરજ રાખીને ખાંખાંખોળાં કરો તો!

કમ્પ્યૂટરની ઘાસની ગંજીમાંથી સોય શોધો, પલકવારમાં !

સાચ્ચું કહેજો  તમે તમારા કમ્પ્યૂટરમાં, તમે પોતે તૈયાર કરેલી કોઈ ફાઇલ શોધી શોધીને કંટાળ્યા હો એવું ક્યારેક તો થયું જ હશે. અને જો તમને ઇન્ટરનેટ પર ગૂગલિંગની આદત હશે તો ઇન્ટરનેટની જેમ કમ્પ્યૂટરમાં સર્ચ કરવા માટે પણ ગૂગલ હોવું જોઈએ એવો વિચાર પણ આવ્યો જ હશે. વધુ એક ‘જો અને તો’  જો તમને ગૂગલિંગની સારી ફાવટ હશે તો તમારી સમસ્યાના ઉપાય સુધી પહોંચી જ ગયા હશો. હવે છેલ્લું ‘જો અને તો’  જો તમને ઉપાય ન મળ્યો હોય અને વારંવાર ફાઈલ શોધી શોધીને થાક્યા હો તો આગળ વાંચો!

જી હા, જેમ ગૂગલ ઇન્ટરનેટ પરનાં અસંખ્ય વેબપેજીસમાંથી તમને જોઈતાં પેજ શોધી આપે છે, બરાબર એ જ રીતે, તમારા કમ્પ્યૂટરમાં પણ સર્ચ કરવાની સગવડ કરી આપી છે ગૂગલે  ગૂગલ ડેસ્કટોપ સર્ચ સ્વરૂપે. આમ તો, તમારે તમારી કોઈ ફાઇલ તમારા ડેસ્કટોપ પર સ્ટોર કરવી ન પડે, બધું જ ઓનલાઇન રહે અને ગમે ત્યાંથી એક્સેસ કરી શકાય એવી સ્થિતિ લાવવાની દિશામાં ગૂગલ કંપની આગળ વધી રહી છે, પણ એ દિવસો આવે ત્યાં સુધી આપણી લાઇફ ઇઝી કરવાની કૃપા પણ ગૂગલે કરી આપી છે. વિન્ડોઝમાં તમારા કમ્પ્યૂટરમાં સર્ચ કરવાની સુવિધા ઇનબિલ્ટ તો છે જ, પણ એમાં આ ગૂગલ ડેસ્કટોપ જેવી મજા નથી.

એવું તે શું છે ગૂગલ ડેસ્કટોપમાં એ જાણવા માટે પહેલાં પહોંચો www.desktop.google.com પર. અહીંથી ફક્ત એક ક્લિક કરીને ગૂગલ ડેસ્કટોપનો નાનકડો પ્રોગ્રામ ડાઉનલોડ કરી ઇન્સ્ટોલ કરો. હવે તમારે કશું જ કરવાનું રહેતું નથી. ગૂગલ ડેસ્કટોપ તમારા કમ્પ્યૂટર પરની તમામ માહિતીનું ઇન્ડેક્સિંગ કરશે. તમે કમ્પ્યૂટરની દયા ખાધી હોય તો ઠીક છે, પણ એમાં ઠાંસોઠાંસ માહિતી ખડકી હોય તો આ પહેલી વારના ઇન્ડેક્સિંગમાં કલાકો લાગી શકે છે. એ કામ પૂરું થાય તે પછી, બિલકુલ ઇન્ટરનેટની જેમ, સર્ચબોક્સમાં એકબે શબ્દ લખીને તમે કમ્પ્યૂટર પરની જુદી જુદી ફાઈલ, કોન્ટેક્ટ્સ, જોયેલાં વેબપેજીસ, ઇમેઇલ વગેરે વગેરે ઘાસની ગંજીમાંથી સોય શોધવાનું કામ પલકવારમાં કરી શકશો.

ગૂગલ ડેસ્કટોપની બીજી મજા તેના ડેસ્કટોપ સાઇડબારમાં છે. વિન્ડોઝ વિસ્ટામાં આવો સાઇડબાર પ્રીઇન્સ્ટોલ્ડ હોય છે, વિન્ડોઝ એક્સપી વાપરતા હો તો ગૂગલ ડેસ્કટોપની મદદથી તેની સુવિધા માણી શકાય છે (ગૂગલ ડેસ્કટોપ અને માઇક્રોસોફ્ટની લડાઈ હવે આપણા ડેસ્કટોપ પર પહોંચી ગઈ છે!) વિસ્ટા હોય તો પણ ગૂગલ ડેસ્કટોપ વાપરી શકાય છે. આ સાઇડબારમાં, અસંખ્ય નાનાં નાનાં પણ કામઢાં રમકડાં (ગેજેટ્સ) ઉમેરી શકાય છે.

જેમ કે મથાળે જૂના જમાનાની ઘડિયાળ મૂકો, નાની નાની વાતની નોંધ કરવા પૅડ મુકો, કેલેન્ડર ઉમેરો, તમારા ઇમેઇલ અહીંથી જ ચેક કરો, અમદાવાદમાં કેવાંક વાદળાં છવાશે એ જાણો, રેલ્વે ટિકિટની પીએનઆર સ્ટેટસ જાણવાનું રમકડું ગોઠવો, ડિક્શનરી ગોઠવો… વર્ચ્યૂઅલ ફૂલનું કૂંડું ગોઠવી એમાં પાણી પાઓ અને ફૂલને ખીલતું જુઓ… આ બધું જ રહેશે તમારા ડેસ્કટોપ પર, તમારી આંગળીના ઇશારે કામ કરવા તત્પર બનીને.

ઉપયોગી છે, પણ જરા સંભાળજો, જાતભાતનાં રમકડાં ગોઠવવાની આદત પડશે તો તમારું કામ ખોટી થશે!

વિજ્ઞાનના સાચા ‘વિદ્યાર્થી’ હો તો…

વેકેશન પૂરું થવામાં છે. નોટબુક્સ પરથી ધૂળ ખંખેરવાનો સમય આવી ગયો છે. ફરી પાછો, સ્કૂલે કે કૉલેજે જઈને બોર્ડ પર લખાતા શબ્દો જોઈને બોર થવાનો સમય પણ આવી ગયો છે. આ બોરિંગ રૂટિનમાં ચેન્જ જોઈએ છેને?

સ્કૂલ હોય કે કૉલેજ  આપણી શિક્ષણ વ્યવસ્થાનો કદાચ સૌથી મોટો પ્રોબ્લેમ હોય તો એ છે કે એ એક્સાઇટિંગ, લાઇવલી નથી. બધું બહુ બંધિયાર છે. નવું જોવાનો, નવું જાણવાનો, નવું સમજવાનો રોમાંચ એમાં છે જ નહીં અથવા બહુ ઓછો છે. નો પ્રોબ્લેમ, હવે આપણી પાસે ઇન્ટરનેટ નામની જાદૂઈ છડી છે એ બીજા શું કામની છે? અવનવી ને નીતનવી માહિતીનો ભરપૂર ભંડાર પડ્યો છે એમાં.

સવાલ ફક્ત એટલો કે ગૂગલિંગ કરી કરીને કેટલુંક કરવું? નવું જાણવા માટે, નવું સર્ચ કરવા માટે પણ કોઈ શબ્દ મનમાં ઊગવો તો જોઈએને? સાયન્સની જ વાત કરીએ તો ઇન્ટરનેટ પર સાયન્સને લગતી માહિતીના કેટકેટલાય સ્ત્રોત છે. એ સાથે, સાયન્સને નામે બિલકુલ નકામી, ભળતીસળતી માહિતીની ફેકંફેકી કરતી સાઇટ્સનો કચરો પણ ખરો. એમાંથી મોતી વીણવાં કેમ?

આનો ઉપાય આપે છે www.esciencenews.com. ઇન્ટરનેટ પર સાયન્સને લગતી જેટલી પણ ધરખમ અને વિશ્વસનીય સાઇટ્સ છે એ બધી પર કંઇ પણ નવી માહિતી આવે એ આપણી આ ઇસાયન્સન્યૂઝ.કોમ સાઇટ પર આવી જાય છે. બધું જ એક સાથે, અલગ અલગ વિષય મુજબ ગોઠવાઈને, સહેલાઈથી તારવી અને વાંચી શકાય એ રીતે, બીજા સંબંધિત લેખોની યાદી અને લિંક સાથે. આ સાઈટ પર એસ્ટ્રોનોમી, બાયોલોજી, ક્લાઈમેટ, હેલ્થ, મેથ, ફિઝિક્સ, સાયકોલોજી વગેરેને લગતા માહિતીપ્રદ લેખ વાંચી શકાય છે.

સાયન્સ એટ નાસા, નાસા જેટ પ્રોપલ્ઝન લેબોરેટરી, બીબીસી ન્યૂઝઃ સાયન્સ એન્ડ નેચર, હાર્વર્ડ સાયન્સ, ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ સાયન્સ, યુરોપીયન સ્પેસ એજન્સી, ન્યૂઝ એટ નેચર, સાયન્સ નાઉ, એમઆઈટી રિસર્ચ અને નેશનલ જ્યોગ્રાફિક જેવા વિજ્ઞાનની બાબતમાં આખરી શબ્દ ગણાય એવા સ્ત્રોત પર પોપ્યુલર સાયન્સને લગતી જે કંઈ નવી વાત મુકાય તે સૂંઘીને ઇસાયન્સન્યૂઝ.કોમ તાણી લાવે છે, અને આપણી સમક્ષ મુકી દે છે.

સૌથી મજાની વાત છે કે ઇસાયન્સન્યૂઝ.કોમ પર કોઈ હ્યુમન એડિટર છે જ નહીં. જે કંઈ થાય છે તે બધું જ ફૂલ્લી ઓટોમેટેડ આર્ટિફિશ્યલ ઇન્ટેલિજન્સની મદદથી થાય છે. મતલબ કે અહીં જે તે વેબસાઇટ પરથી લખાણ ઉઠાવીને સીધું એક જગ્યાએ ભેગું કરવાનું વૈતરું નથી, પણ મગજ પૂરેપૂરું દોડાવીને, જે તે માહિતીનો પ્રકાર, વિષય, સમયોચિતતા (શબ્દ અઘરો પડ્યો? સોરી!), ઉપયોગીતા વગેરે બરાબર સમજીને પછી જ આપણી સામે મુકવામાં આવે છે, ફેર ફક્ત એટલો કે અહીં આ બધી જ ‘મગજમારી’ કમ્પ્યૂટરના પ્રોગ્રામ કરે છે. વધુ મજાની વાત એ છે કે આ આખું માળખું ફક્ત એક વ્યક્તિએ ઊભું કરેલું છે, પ્રોગ્રામર્સની મોટી ફોજ એ માટે કામે લાગી નથી.

સ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓને આ સાઇટના લેખ બમ્પર જ જશે, પણ ગ્રેજ્યુએશન કે પીજી કરતા વિદ્યાર્થીઓ, મેડિકલ સ્ટુડન્ટ્સ કે ભણીગણી, પરવારીને કામધંધે લાગી ગયા છતાં સાચા અર્થમાં વિદ્યાર્થી રહેલા ડૉક્ટર્સ અને અન્ય લોકો માટે આ સાઇટ ખરેખર ઉપયોગી છે.

યે ગ્લૂ ગ્લૂ ક્યા હૈ? યે ગ્લૂ ગ્લૂ…

ઇન્ફર્મેશન ટેક્નોલોજીની ખરી મજા કઈ વાતમાં છે, ખબર છે? ઇન્ફર્મેશન અને ટેક્નોલોજીના મિશ્રણમાં! બંને એકબીજાનાં પૂરક અને બંને પરસ્પરની હાજરીમાં સોળે કળાએ ખીલી ઊઠે! આ વાતનું સરસ ઉદાહરણ હવે જોવા મળે છે યાહૂ સર્ચ પર.
અત્યાર સુધી ઇન્ટરનેટ પર કંઈ પણ બાબતે સર્ચ કરવું હોય તો મગજમાંથી કમાન્ડ આવે તે પહેલાં જ કીબોર્ડ પરની આંગળીઓ ગૂગલનું પેજ ખોલી નાખે એટલી હદે ગૂગલ છવાઈ ગયું છે. ત્યાં સુધી કે સામાન્ય જિંદગીમાં (ઓફલાઇન?!) કંઈક શોધવા માટે પણ લોકો ‘ગૂગલિંગ’ શબ્દનો ઉપયોગ કરવા લાગ્યા. સ્વાભાવિક રીતે માઇક્રોસોફ્ટની એમએસએન કે યાહૂ જેવી હરીફ કંપનીઓ ગૂગલનો તોડ શોધવા માટે આકાશપાતાળ એક કરતી હોય. આ દિશામાં યાહૂનો એક પ્રયાસ છે ‘યાહૂ ગ્લૂ પેજીસ’.

યે ગ્લૂ ગ્લૂ ક્યા હૈ? તેનો જવાબ છે ઇન્ફર્મેશન અને ટેક્નોલોજીનું સરસ મિશ્રણ. અત્યાર સુધી આપણે યાહૂ કે એમએસએન કે ગૂગલ પર કંઈક પણ સર્ચ કરીએ એટલે આપણા સર્ચને લગતી જુદી જુદી અનેક સાઇટ્સનું લાંબું અને કંટાળાજનક લિસ્ટ આપણી સમક્ષ આવે. હવે ઇન્ટરનેટ પર તો અનેક પ્રકારનાં કન્ટેટ છે. એમાંથી આપણને જોઈતું શોધવું સર્ચ કર્યા પછી પણ મુશ્કેલ છે. આ મુશ્કેલી ઘણે અંશે હલ કરે છે યાહૂનાં ગ્લૂ પેજીસ.

વાત બરાબર સમજવા માટે પહોંચો http://in.yahoo.com/ પર. ઉપર મથાળામાં જ આપેલા સર્ચ બોક્સમાં લખો શાહરૂખ ખાન (કોણે બગાસું ખાધું?). ઓકે, એને જોઈને થાક્યા હો તો લખો અભિષેક બચ્ચન. હવે તમને સર્ચ રીઝલ્ટ દેખાશે યાહૂ ગ્લૂ પેજ તરીકે, જેમાં આપણે અત્યાર સુધી જોઈ છે એવી સાઇટની યાદી ઉપરાંત, અભિષેકની ક્વિકફેક્ટ્સ, એના ફોટોઝ, વિડિયો અને હિટ સોંગ્સ પણ એ જ પેજ પર જોવા મળશે. જે તમે એ જ પેજ પર ઓપન કરીને જોઈસાંભળી પણ શકો! એ પ્રમાણે, અમદાવાદ વિશે સર્ચ કરો તો એક ટુરિસ્ટ ડેસ્ટીનેશન તરીકે અમદાવાદની માહિતી, તસવીરો, નકશો, અમદાવાદ વિશેના સમાચાર વગેરે જોવા મળે એક જ પેજ પર. ડાયાબિટિસ વિશે સર્ચ કરો તો વિકિપીડિયા પરનો લેખ, વેબએમડી નામની તબીબી સેવામાંની માહિતી, યાહૂ ગ્રુપ અને ગૂગલ બ્લોગ્સ પર ડાયાબિટિસનાં લખાણ, યાહૂ આન્ઝર્સમાં એ વિશે પૂછાયેલા સવાલો અને એના જવાબ વગેરે બધું એક પેજ પર જોવા મળે.

ટેકનિકલ ભાષામાં આને ‘કન્ટેન્ટ મૅશિંગ’ કહે છે, એટલે કે જુદી જુદી જગ્યાએ પડેલી માહિતીનું એક પેજ પર એકત્રીકરણ. યાહૂએ અત્યારે આ સેવા હેલ્થ, સ્પોર્ટ, એન્ટરટેઇન્મેન્ટ, ટ્રાવેલ, ટેક્લોનોજી અને ફાઇનાન્સ કેટગરી પૂરતી મર્યાદિત રાખી છે. તમે એવો કોઈ શબ્દ લખો જેના વિશે ઇન્ટરનેટ પર વિવિધ પ્રકારનું કન્ટેન્ટ ન હોય (અરે હોતું હશે કંઈ?) તો યાહૂ તમે રોજિંદાં સર્ચ રીઝલ્ટ આપશે.

મજાની વાત એ છે કે યાહૂ કંપનીએ દુનિયાભરમાં સૌથી પહેલાં ભારતમાં આ સર્વિસ લૉન્ચ કરી છે, આ મે મહિનામાં જ.

વાચક તો છો, સર્જક થવું છે?

અનુભવ વહેંચવામાં જે મજા છે એ કદાચ અનુભવ કરવામાં પણ નહીં હોય. આપણી આ ‘સાયબરસફર’ના જામનગરસ્થિત એક વાચકમિત્ર શ્રી દિવ્યેશભાઈ પટેલે આવો લ્હાવો લૂંટ્યો અને એ સાથે એ ઇન્ટરનેટ પરની એક રસપ્રદ સાઇટ www.scribd.com તરફ આંગળી ચિંધ્યાનું પુણ્ય પણ કમાયા!

હજી ગયા અઠવાડિયે જ આપણે જેની વાત કરી એ ઇન્ટરનેટની બદલાતી તાસીરનું સરસ ઉદાહરણ છે આ સાઇટ. ઇન્ટરનેટ પર હવે યુઝર પોતે કન્ટેન્ટ જનરેટ કરે એવું વલણ વધતું જાય છે (જેને ‘વેબ ૨.૦’ કહેવાય છે અને સુરતના એક વાચકમિત્ર શ્રી પ્રતીક શાહના કહેવા પ્રમાણે હવે તો ઇન્ટરનેટના ભાવિ  માટે ‘વેબ ૩.૦’ શબ્દ ચર્ચાવા લાગ્યો છે). એવું જ છે આ સ્ક્રાઇબ્ડમાં.

આ નવી દુનિયાની એવી લાઇબ્રેરી છે, જેમાં વાચકો પોતે સર્જક છે! અહીં તમે તમારા લખાણનું પ્રકાશન માઉસના બેત્રણ ઇશારે, મફતમાં કરી શકો છો. શરત માત્ર એટલી કે તમારી પાસે દુનિયાને વંચાવવા જેવું કંઈક લખાણ કોમ્પ્યુટરની ફાઇલના સ્વરૂપમાં હોવું જોઈએ. સાઇટ પર કરવામાં આવેલા દાવા મુજબ, માંડ એકાદ વર્ષ પહેલાં શરૂ થયેલી આ સાઇટ પર દર મહિને પોણા બે કરોડ લોકો જુદા જુદા પ્રકારનાં ડોક્યુમેન્ટ્સ જુએ છે અને સાઇટ પર ખડકાયેલાં ડોક્યુમેન્ટ્સના ૧૨ અબજ શબ્દોમાંથી તમને જોઈતા શબ્દને સર્ચ કરી આપે છે, પળવારમાં!

આ સાઇટ સિલિકોન વેલીના ત્રણ સાહસિકોનું સાહસ છે. આ ત્રણ મિત્રો એમના કોઈ સ્કૂલપ્રોજેક્ટના પેપરને ઇન્ટરનેટ પર મૂકવા માગતા હતા, પણ એમને કોઈ સહેલો ઉપાય ન જડ્યો. બસ, આટલામાંથી એમને આઇડિયા ક્લિક થયો કે દુનિયામાં આવા તો અસંખ્ય લોકો હશે, જે તેમનાં કોમ્પ્યુટરાઇઝડ ડોક્યુમેન્ટ્સ બીજા સાથે નેટ પર શૅર કરવા માગતા હશે, પણ જટિલ ટેક્નોલોજી આડે આવતી હશે. આટલી વાતમાંથી ઊભી થઈ વિશ્વની કદાચ સૌથી મોટી લાઇબ્રેરી!

આ સાઇટનો તમે બે રીતે લાભ લઈ શકો છો : એક તો બીજાનાં ડોક્યુમેન્ટ્સ, રીપોર્ટસ વગેરે વાંચવા માટે અને બીજું, તમારાં પોતાનાં ડોક્યુમેન્ટ્સ દુનિયા સમક્ષ મુકવા માટે. આ સાઇટ પર એક વાર તમારું એકાઉન્ટ ખોલાવી લેવું હિતાવહ છે, જેથી ઉપયોગી લાગતાં ડોક્યુમેન્ટ તમે ડાઉનલોડ પણ કરી શકો. આ માટે તમારે માત્ર યુઝરનેમ, પાસવર્ડ પસંદ કરવાનાં રહે છે અને ઇમેઇલ આઇડી આપવાનો રહે છે (એક આડ વાત, ઘણા વાચકમિત્રોના ઇમેઇલ પરથી લાગે છે કે ઘણા લોકો જુદી જુદી સાઇટ પર સાઇનઅપ થવા માટે તેમના કોઈ ઇમેઇલ એકાઉન્ટના જ યુઝરનેમ અને પાસવર્ડ આપે છે અને પછી નિરાશ થાય છે. નહીં મિત્રો, તમારે જુદી જુદી સાઇટ પર તમારી ઇચ્છા મુજબનાં નવાં યુઝરનેમ અને પાસવર્ડ આપીને એકાઉન્ટ ખોલાવવાનું હોય છે).

હા તો, સ્ક્રાઇબ્ડ પર મફતમાં એકાઉન્ટ ખોલાવી તમે માઇક્રોસોફ્ટ ઑફિસના વર્ડ, એક્સેલ, પાવરપોઇન્ટ, પીડીએફ વગેરે ફાઇલ અપલોડ કરી શકો છો. એ જ રીતે, બીજાએ અપલોડ કરેલાં રિસર્ચ પેપર, પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ, પ્રેઝન્ટેશન, કવિતા, બાળવાર્તા, ટૂંકી વાર્તા, નવલકથા… વગેરે વગેરે સર્ચ કરી શકો છો. તમને જોઈતું ડોક્યુમેન્ટ શોધવા કદાચ મથવું પડે, પણ વિદ્યાર્થીઓ અને યંગ એક્ઝિક્યુટિવ્સ માટે ખરેખર ઉપયોગી સાઇટ છે.

ઇન્ટરનેટની બદલાતી તાસીરનું ઉદાહરણ

‘સાયબરસફર’માં આપણે મોટા ભાગે રોજબરોજના કામકાજમાં ઉપયોગી એવી સર્વિસીઝ કે સર્ફિંગમાં મદદરૂપ ટૂલ્સની વાત કરીએ છીએ. આજે થોડા સાઇડટ્રેક થઈને, ઇન્ટરનેટ પર અને એના થકી આપણી જિંદગીમાં કેવો બદલાવ આવી રહ્યો છે તેની વાત કરીએ. આ માટે ઉદાહરણરૂપ સાઇટ જોઈશું આ Ñ www.indiaparenting.com/

ન્યૂયોર્કમાં સિટી બૅન્કમાં આસિસ્ટન્ટ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ તરીકે કામ કરતાં નિરાલી સાંઘી ૧૯૯૫માં ભારત પાછાં ફર્યાં અને ૧૯૯૮માં, જ્યારે એ પોતે એક દીકરીનાં મમ્મી બન્યાં ત્યારે એમને એક આઇડિયા સૂઝયો. એમને થયું કે ન્યૂક્લિયર ફૅમિલીના આજના જમાનામાં, પહેલી વાર મમ્મીપપ્પા બનતાં લોકોના મનમાં જે અનેક સવાલો અને મૂંઝવણો હોય એના જવાબ એ ક્યાં શોધવા જાય? આ વિચારમાંથી, ૧૯૯૯માં જન્મી પેરેન્ટિંગ  બાળઉછેર વિશે વિગતવાર માહિતી આપતી ભારતની પહેલી સાઇટ. ધીમે ધીમે સાઇટ પર પૂરાં ૫૦૦૦ પાનાં ભરીને માહિતી ઠલવાઈ.

ત્યારથી આજ સુધીમાં, આઠનવ વર્ષમાં આ સાઇટ ગજબની બદલાઈ છે. એવું તે શું છે આ સાઇટમાં? સૌથી પહેલાં તો એમાં ખરેખર નવાંસવાં મમ્મીપપ્પા માટે ભરપૂર માહિતી છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન લાભદાયી ‘યોગા’થી માંડીને અનેક જાતનાં મેડિકલ કોમ્પ્લેકશન્સનમાં માર્ગદર્શન પણ અહીં મળી રહે. ડિલિવરીની ડ્યુ ડેટ જાણવાનું કેલ્ક્યુલેટર પણ અહીં છે. બાળકના જન્મ પછી રાખવાની કાળજી, બાળકનાં ઢગલાબંધ નામનો ખજાનો વગેરે બધું પણ ખરું. પણ વાત માહિતીના ઢગલાથી પૂરી થતી નથી. માહિતીના આ એકતરફી મારાને કારણે તો ‘ટોટકોમ બબલ’ ફૂટી ગયો હતો.

ઇન્ટરનેટના શરૂઆતના સમયમાં, અનેક ડોટકોમ કંપની ફૂટી નીકળી હતી, પણ દરેકમાં એકતરફી માહિતીની ભરમાર હતી. લોકો વાંચી વાંચીને કેટલુંક વાંચે? લોકોને તો પોતાને કંઈક કરવા મળે, પોતે ફોટોગ્રાફ કે વીડિયો અપલોડ કરી શકે, કોઈના લખાણ પર કમેન્ટ કરી શકે, પોતે કોઈના સીધા સંપર્કમાં આવી શકે એવું બધું ઘણું ઘણું કરવા મળે તો કંઈક રસ પડે. આ છેલ્લા વાક્યમાં જે કંઈ લખ્યું છે તેની સવલત આપતો, ઇન્ટરનેટરીડરને ઇન્ટરનેટયુઝર કે કન્ટેન્ટક્રિએટર બનાવી દેતો યુગ છેલ્લા થોડા સમયથી શરૂ થયો છે, જે વેબ ૨.૦ તરીકે ઓળખાય છે.

ઇન્ડિયાપેરેન્ટિંગ સાઇટે આ વેબ ૨.૦નો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો. હવે એ સાઇટ પર બાળકની રાહ જોતાં ‘મમ્મીપપ્પા’, નવજાત બાળકનાં મમ્મીપપ્પા, નર્સરીમાં જતા બાળકનાં મમ્મીપપ્પા… વગેરે વગેરેની કમ્યૂનિટીઝ ઊભી કરવામાં આવી છે. દુનિયાભરનાં ભારતીય મમ્મીપપ્પાઓનો સૌથી વિશાળ મેળો જામ્યો છે અહીં. સૌ એકમેકના સંપર્કમાં આવે, મૂંઝવતા પ્રશ્નોની ચર્ચા કરે, નિષ્ણાતો પાસેથી જવાબ મેળવે. ત્યાં સુધી કે એકસરખા મહિનામાં ડ્યુડેટ ધરાવતી પ્રેગનન્ટ મહિલાઓ પોતાની જેમ જ બાળકની રાહ જોતી અન્ય સ્ત્રીઓ સાથે સતત સંપર્કમાં રહે છે આ સાઇટ પર. જાતજાતની ઇન્ટરએક્ટિવ સ્પર્ધાઓ અને સવલતો પણ ખરી. બાળક થોડું મોટું થયા પછી તેને ભારતીય સંસ્કૃતિની સમજ આપતા વિભાગ અને રમતો પણ અહીં હાજર.

આ બધાને પરિણામે, આ સાઇટે બીબીસીની ટોપ ઇન્ડિયન વેબસાઇટ્સની યાદીમાં સ્થાન મેળવી લીધું છે અને આઇસીઆઇસીઆઇનું નાણાકીય પીઠબળ મેળવ્યું છે. ઇન્ટરનેટ પર કમાણીના શોર્ટકટ શોધતા લોકો માટે આ સાઇટ એક બોધપાઠ સમાન છે. ઇન્ટરનેટ સંતોષ અને કમાણી બંને આપે, પણ કંઈક જુદું વિચારવાની અને સખત મહેનત કરવાની તૈયારી હોય તો.

ઇન્ટરનેટને ગુજરાતીમાં પૂછો ‘કેમ છે?’

આ વખતે, આપણી આ ‘સાયબરસફર’માં થોડો બ્રેક લઈએ. ડોન્ટ વરી, આપણી આ સફર તો ચાલુ જ રહેવાની છે, પણ આ વખતે આપણે વાત ઇન્ટરનેટની નહીં પણ તમારા પોતાના કમ્પ્યુટરની કરવાની છે. જે વાચકોને કમ્પ્યુટર કે નેટ પર ગુજરાતીમાં કામ કરવું નથી (એવું ના ચાલે!) એ માફ કરે, કારણ કે આ વખતે વાત કરવી છે ગુજરાતીમાં કમ્પ્યૂટિંગની. ગુજરાતીમાં બ્લોગિંગ કરવા ઈચ્છતા દોસ્ત, ધ્યાનથી વાંચજો!

આપણા દેશમાં સ્થાનિક ભાષામાં કમ્પ્યૂટિંગ માટે શ્રીલિપિ, ઇન્ડિકા, ભાષાભારતી, સીડેક વગેરેના સ્ટાન્ડર્ડ પ્રોગ્રામ્સ ઉપરાંત, બીજા અનેક ફોન્ટનો ઉપયોગ થાય છે. આમાંના કોઈ પ્રોગ્રામ કે ફોન્ટ એકબીજા સાથે કમ્પેટિબલ નહીં. મતલબ કે, અંગ્રેજીમાં એરિયલ ફોન્ટમાં લખેલું લખાણ ટાઇમ્સ ન્યૂ રોમન ફોન્ટમાં સહેલાઈથી ફેરવી શકાય, ગુજરાતીમાં એવું ન થાય. થાય માત્ર ગૂંચવાડો. ઇન્ટરનેટને તો વળી આમાંના કોઈ પ્રોગ્રામ સાથે સીધી ઓળખાણ નહીં. એટલે જ તો સ્થાનિક ભાષામાં વેબસાઇટનો ફેલાવો બહુ ઓછો રહ્યો છે.

આમાં ધરમૂળથી પરિવર્તન લાવે છે યુનિકોડ.

એ શું છે? માથું ખંજવાળવું પડે એવી ટેકનોલોજીની વાત બાજુએ મૂકીએ તો સાદી વાત એટલી કે યુનિકોડથી સ્થાનિક ભાષામાં કમ્પ્યૂટિંગ ગજબનું સહેલું થઈ ગયું છે, નામ પ્રમાણે એ યુનિફોમર્, બધે ચાલે ને નેટ પર તો દોડે એવા ફોન્ટ છે. બધા સરકારી વિભાગ માટે યુનિકોડનો ઉપયોગ ફરજિયાત કરવા જેવો છે. દિવ્ય ભાસ્કરની વેબસાઇટ પર આ જ ફોન્ટનો ઉપયોગ થયો છે.

મજાની વાત એ છે કે તમારા કમ્પ્યૂટરમાં વિન્ડોઝ એક્સપી હોય તો યુનિકોડ તેમાં સામેલ જ છે. કોઈ મોંઘા પ્રોગ્રામ કે પાઇરેટેડ સીડી શોધવાની જરૂર નથી. ફક્ત એકવાર એને એક્ટિવેટ કરવાની જરૂર રહે છે. એ માટે, તમારી પાસે વિન્ડોઝ એક્સપીની ઇન્સ્ટોલેશન સીડી હોવી જરૂરી છે. આટલું હાથવગું કરીને પહોંચો આ સાઇટ પર  www.dhavalshah.com જન્મ ને મનથી સુરતી, પણ હવે યુએસે વસતા ધવલભાઈએ સરળ ભાષામાં, સ્ક્રીનશોટ્સ સાથે તમારા કમ્પ્યૂટરમાં ગુજરાતી યુનિકોડ એક્ટિવેટ કરવાની રીત સમજાવી છે. ગણીને પાંચ મિનિટમાં તમે કમ્પ્યૂટરને ગુજરાતીમાં ‘કેમ છે?’ પૂછતા થઈ જશો. વધુ માર્ગદર્શન મેળવો અહીં Ñ www.bhashaindia.com

વરદાનરૂપ યુનિકોડની સૌથી મોટી ખામી એ છે કે એના ફોન્ટ પેજમેકર, કોરલડ્રો જેવા ડીટીપી પ્રોગ્રામમાં ચાલતા નથી. જોકે માત્ર માઇક્રોસોફ્ટ ઑફિસ સાથે નિસબત ધરાવતા લોકો માટે કોઈ નુક્સાન નથી. યુનિકોડના લખાણમાં સહેલાઈથી ફાઈન્ડ એન્ડ રીપ્લેસ પણ થઈ શકશે. લેખમાં વારંવાર આવતા કોઈ શબ્દની જોડણી બધે સુધારી શકો ચપટી વગાડતાં!

આ વાત થઈ તમારા કમ્પ્યૂટરમાં યુનિકોડ એક્ટિવેટ કરવાની. એ ન કરવું હોય તો, પહોંચો અહીં Ñ www.vishalon.net અમેરિકામાં વસતા વિશાલ મોણપરાએ ગુજરાતી (ઉપરાંત અન્ય ભાષામાં પણ) ટાઇપપેડ તૈયાર કર્યું છે, જેમાં અંગ્રેજીમાં gujarata લખો એટલે ગુજરાતીમાં ‘ગુજરાત’ વાંચવા મળે! નેટ પર જ, એ ટાઇપપેડમાં ગુજરાતી લખો, કોપી કરો અને તમારું લખાણ ચાહો તો તમારા કમ્પ્યૂટરમાં લઈ જાવ અથવા તમારા બ્લોગ પર!  નેટ પર આવાં બીજાં ટાઇપપેડ પણ મળશે.

યાદ રહે, શરૂઆતમાં મુશ્કેલ લાગશે, પણ અનેક લોકો  ગૃહિણીઓ સહિત  કીબોર્ડ પર આકરી મગજમારી કરીને પણ ઇન્ટરનેટ પર પોતાને અભિવ્યક્ત કરવાની ઈચ્છા પૂરી કરે છે. મુશ્કેલ કશું જ નથી!

તમારો પોતાનો બ્લોગ કેમ બનાવશો?

બેત્રણ અઠવાડિયાં પહેલાં, બ્લોગ વિશે અને ત્યાર પછી ગુજરાતીમાં બ્લોગિંગ વિશે વાંચ્યા પછી, ઘણા વાચકમિત્રોએ બ્લોગ બનાવવાનું વધુ વિગતવાર અને સરળ માર્ગદર્શન ઇચ્છ્યું છે. પહેલાં જાતે જોશિશ કરી જોવાની એમની ભાવનાને બિરદાવીને, આ અંકમાં આપણે બ્લોગ બનાવવા વિશે, ટૂંકમાં પણ એકડેએકથી જાણીએ. બ્લોગ બનાવવા માટે દુનિયાભરમાં મુખ્યત્વે ગૂગલની ‘બ્લોગર’ અને ‘વર્ડપ્રેસ’ સાઇટ અત્યંત લોકપ્રિય છે. હાલના ગુજરાતી બ્લોગર્સે મોટા ભાગે વર્ડપ્રેસ પર પસંદગી ઢોળી હોવાથી આપણે એનું જ ઉદાહરણ લઈને ચાલીએ.

બ્લોગ બનાવવા માટે માત્ર ઇચ્છા પૂરતી નથી. દુનિયાભરના વાચકો સાથે વહેંચી શકાય એવી કોઈ પણ સામગ્રી  લખાણ, ફોટોગ્રાફ કે વિડિયો  તમારી પાસે હોવાં જોઈએ. કંઈ નહીં તો છેવટે મનમાં ઊગે એ વાત નિખાલસતાથી લખવાની તૈયારી તો જોઈએ જ. કોઈ ગુજરાતી બ્લોગમાં જ વાંચ્યા અનુસાર, અત્યારે લગભગ ૮૦ ટકા ગુજરાતી બ્લોગમાં કવિતા  સ્વરચિત કે બીજાની  પ્રસ્તુત થાય છે, એટલે તમે કોઈ નવો વિષય શોધીને એ વિશે નિયમિત લખો તો વધુ સારું.

તો, આપણી આ બ્લોગસફરનું પહેલું સ્ટેશન છે http://gu.wordpress.com ગુજરાતી બ્લોગર્સ માટે વર્ડપ્રેસની આ ગુજરાતીમાં સેવા છે (માત્ર http://wordpress.com પર જશો તો અંગ્રેજી પેજ ઓપન થશે). ગુજરાતી પેજ પર, વિવિધ ગુજરાતી બ્લોગ પર મુકાયેલી તાજી પોસ્ટ પણ જોવા મળશે. ગીત, ગઝલ, સાહિત્ય વગેરે જુદા જુદા ‘ટૅગ’ પણ જોવા મળશે, જેની ઉપર ક્લિક કરતાં એ વિષય પર મુકાયેલી સંખ્યાબંધ પોસ્ટ જોવા મળશે.

પણ થોભો, આપણે બીજાનું નથી વાંચવું, લોકો આપણું વાંચે એવું કરવું છે! માટે, મુખ્ય પેજ પર સૌથી ઉપર, ‘સાઇન અપ નાઉ’ની લિંક પર ક્લિક કરો. આ પેજ પર, તમને મનગમતું યુઝરનેમ, પાસવર્ડ (તમને યાદ રહે એવો પસંદ કરજો!) અને ઇમેઇલ પૂછવામાં આવશે. તમારું યુઝરનેમ જ તમારા બ્લોગનું એડ્રેસ બનશે, એટલે તેની પસંદગી કાળજીપૂર્વક કરજો. તમે આપેલું યુઝરનેમ અગાઉ કોઈએ લઈ લીધું હશે તો તમારે નવું કોઈ યુઝરનેમ આપવાનું રહેશે.

બસ, હવે તમે મુખ્યત્વે કઈ ભાષામાં બ્લોગિંગ કરશો એ જણાવો એટલે વર્ડપ્રેસ તમે જણાવેલા ઇમેઇલ પર એક્ટિવેશન લિંક મોકલશે. તમારા ઇમેઇલ પ્રોગ્રામમાં જઈ, એ લિંક પર ક્લિક કરો એટલે તમારો બ્લોગ તૈયાર! ક્લિક કરતાં જ, વર્ડપ્રેસનું લોગઇનનું પેજ ખૂલશે, અહીં યુઝરનેમ, પાસવર્ડ આપો એટલે તમારા બ્લોગનું ડેશબોર્ડ ખૂલશે.

આ ડેશબોર્ડ કે સમજો કે તમારી કારનું ડેશબોર્ડ. અહીંથી બધું થાય! બ્લોગની ડિઝાઇન પસંદ કરવી, નવી પોસ્ટ મૂકવી, નવું પેજ લખવું, જૂની પોસ્ટ મેનેજ કરવી, વગેરે બધું અહીંથી થશે. પણ, જેમ કાર ડ્રાઇવરની બાજુમાં બેઠેલી વ્યક્તિ ચલાવી ન શકે એમ, અહીંથી આગળ તમારે જાતે જ વધવાનું રહેશે. ખાંખાખોળાં કરશો, આમતેમ ક્લિક કરશો, વધુ વાંચશો તેમ તેમ વધુને વધુ સમજ કેળવાશે.

બ્લોગ તો તૈયાર થયો, હવે મૂળ સવાલ રહ્યો  ગુજરાતીમાં કેમ લખવું? બસ, થોડા ઈંતઝાર ઔર!

હવે તમે દૂધ લેવાનું ભૂલશો નહીં !

હવે તમે દૂધ લેવાનું ભૂલશો નહીં !

તમારી યાદશક્તિ કેવીક છે? મલ્ટીટાસ્કિંગના આ જમાનામાં તમે સ્ટુડન્ટ હો કે એક્ઝિક્યૂટિવ, દીકરીને હોમવર્કમાં મદદ કરતી મમ્મી હો કે હસબન્ડને બિઝનેસમાં યથાશક્તિ મદદ કરતી મોડર્ન વાઇફ, તમારી લાઇફમાં કેટલીય વાર એવું બન્યું હશે કે તમારી યાદશક્તિ દગો દઈ ગઈ હશે, કરવા ધારેલું કોઈ કામ ભૂલાઈ ગયું હશે અને કોઈને સોરી કહેવું પડ્યું હશે. કંઈ નહીં તો છેવટે ‘ઑફિસેથી વળતાં દૂધ લેતા આવજો’ એવી શ્રીમતીની સૂચના તો અચૂક ક્યારેક ને ક્યારેક ભૂલ્યા હશો.

આવી સૂચનાઓ ઑસ્ટ્રેલિયામાં પણ અપાતી હશે એવું લાગે છે કેમ કે ત્યાંના સોફ્ટવેર એન્જિનીયરડિઝાઈનરની એક જોડીએ એક અફલાતૂન ટાસ્ક મેનેજમેન્ટ એપ્લિકેશન બનાવી છે અને તેનું નામ રાખ્યું છે Ñ http://www.rememberthemilk.com. ઓગસ્ટ ૨૦૦૪માં, ૨૧ વર્ષની ઉંમરે તેમને વિચાર આવ્યો કે આજની ફાસ્ટ લાઇફમાં ટાસ્ક મેનેજમેન્ટ પોતે એક મેજર ટાસ્ક બની ગયું છે તો તેનો કંઇક સહેલો ઉપાય હોવો જોઈએ. એમની એક વર્ષની મહેનત પછી આ એપ્લિકેશનનો જન્મ થયો.

આમ તો આપણે મોટા ભાગે સવારે કાગળ પર સાદી ‘ટુ ડુ’ની યાદી બનાવી લઈએ, સાંજ પડે એના પર નજર નાખીએ અને કાગળ જાય ડસ્ટબિનમાં. રોજેરોજ પૂરાં થતાં હોય એવાં રોજનાં ત્રણચાર કામ કરનારા માટે આ રીત ચાલે, પણ લાઇફ રીયલી બિઝી હોય તો કંઇક સ્માર્ટ ઉપાય જોઈએ. ઇન્ટરનેટ પર યાહૂ કે હોટમેઇલનાં કેલેન્ડર સાથે કે માઇક્રોસોફ્ટની એમએસઑફિસના આઉટલૂકમાં ટાસ્ક મેનેજમેન્ટની યુટિલિટી છે. તેમ, અનેક પ્રકારનાં ટુ ડુ લિસ્ટ પણ નેટ પર મળી જાય, પણ આ બધામાં રીમેમ્બરધમિલ્ક (આરટીએમ) અલગ તરી આવે છે. પૂછો કેમ?

કેમ કે આ એપ્લિકેશન બિલકુલ તમારી જેમ વિચારે છે. સૌથી પહેલાં, અનેક પ્રકારના શોર્ટકટ અને સ્માર્ટ થિંકિંગને કારણે આમાં તમારા કામની યાદી બનાવવી બિલકુલ સહેલી છે. યાદી દિવસ મુજબ કે કામના પ્રકાર મુજબ તપાસી શકાય, ને સુધારાવધારા પણ ફટાફટ થઈ શકે. પૂરું થયેલું કામ અહીં સચવાઈ રહે, જે ક્યારેક રેફરન્સમાં ભગવાન મળ્યા બરાબર લાગે. અગત્યની વાત એ કે તમારી યાદી તમને જ્યાં જોઈએ ત્યાં હાથવગી રહે. તમારા કમ્પ્યૂટરમાં ન રહેતાં એ નેટ પર હોવાથી ક્યાંયથી પણ, ઇવન ફોન પરથી પણ, એક્સેસ કરી શકાય. એ માટે ઇન્ટરનેટ કનેકશન જોઈએ એવું કોણે કહ્યું? તમે ઓફલાઇન પણ ટાસ્ક મેનેજ કરી શકો. ઉપરાંત, તમને તમારા કામની સમયસર ઇમેઇલ, એસએમએસ કે મેસેન્જર દ્વારા યાદ પણ અપાવે. તમે ટીમમાં કામ કરતા હો તો એકબીજાના ટાસ્ક શૅર પણ કરી શકો.

ફક્ત બે જણાથી ચાલતી, પચીસેક ભાષામાં સેવા આપતી આ સાઇટના અત્યારે પાંચેક લાખ લોકો રજિસ્ટર્ડ યુઝર છે, તમે એમાં જોડાઈ શકો છો  મફતમાં ! શરૂઆતમાં કદાચ અઘરું લાગશે, ટેવ પડશે પછી મજા પડશે!

ઇન્ટરનેટ પર પણ સક્રિય છે આરએસએસ !

આરએસએસ વિશે તમે કેટલું જાણો છો? વેઇટ, વેઇટ, તમારા જીકેનું અપમાન કરવાનો કોઈ ઇરાદો નથી કેમ કે અહીં આપણે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની નહીં પણ ‘રીયલી સિમ્પલ સિન્ડિકેશન’ની વાત કરીએ છીએ!

ઇન્ટરનેટના દરિયામાંથી, તમને ગમતાં મોતી, તમારી કોઈ મહેનત વિના તમારી સામે હાજર કરતા મરજીવાનું કામ કરે છે આ આરએસએસ. ઉદાહરણથી વાત સમજીએ. ગયા અઠવાડિયે, ગુજરાતી બ્લોગ્સનો આછેરો પરિચય મેળવ્યા પછી બેપાંચ ગુજરાતી બ્લોગની મુલાકાત લીધી? મજા પડી? ચસ્કો લાગ્યો? હવે સવાલ એ છે કે ગુજરાતીમાં દોઢસોબસો બ્લોગ હશે અને અંગ્રેજીમાં તો પાર વિનાના. એમાંથી તમને ગમતા બ્લોગની સંખ્યા પણ ખાસ્સી મોટી રહેવાની. એમાં નવું નવું લખાણ ઉમેરાતું રહે એટલે વારંવાર તમારે એ બધા બ્લોગ પર જઈને વાંચવાનું? આ તો લાંબી મગજમારી થઈ.

ઉપાય છે આરએસએસ, જે તમને ગમતા બધા બ્લોગ પર કોઈ પણ નવું લખાણ મુકાય કે તરત એની લિંક (લખાણ સહિત) એક જ જગ્યાએ, વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવીને તમારી સમક્ષ મૂકી દે છે.

આ ‘એક જ જગ્યા’ એટલે કઈ, એવો સવાલ થયો? જવાબ છે આરએસએસ રીડર. ટેક્નોલોજીની લાંબી વાત ટૂંકાવીને એમ કહી શકાય કે કેટલીક એવી સાઇટ્સ છે જે તમને આરએસએસ રીડર પૂરું પાડે છે. એ ‘જગ્યા’ પર જઈને તમે આરએસએસનો લાભ લઈ શકો. જરા અઘરું લાગ્યું? સાવ સહેલો ઉપાય આપે છે (જી હા, સાચું ધાર્યું!) ગૂગલ. http://reader.google.com/ પર જાઓ, કશું જ ડાઉનલોડ કરવાની જરૂર નથી, ફક્ત તમારા ગૂગલ એકાઉન્ટ (જીમેઇલનો એકાઉન્ટ)થી સાઇનઇન કરો અને આગળ વધો  મફતમાં!

આરએસએસ ફીડ સેટ કરવાના બે રસ્તા છે. એક તો ગૂગલના રીડરમાં જઈને ‘એડ સબસ્ક્રીપ્શન’ પર ક્લિક કરી, તમને ગમતા બ્લોગનું યુઆરએલ (એડ્રેસ) લખો. ગૂગલ છે એટલે સર્ચ પણ છે  ઇચ્છો તો ભારતના ન્યૂઝ આપતી કઈ સાઇટ આરએસએસની સેવા આપે છે તે સર્ચ કરી લો. બીજો રસ્તો છે, જે તે સાઇટ પર હો ત્યારે તેમાં આરએસએસની લિંક શોધી કાઢો અને ત્યાં કહી દો કે નવાં લખાણ હું ગૂગલ રીડર પર જોવા માગું છું. બ્લોગલાઇન્સ, યાહૂ વગેરે પણ આવી સેવા આપે છે.

આટલું થયા પછી, તમે જ્યારે ઇચ્છા પડે ત્યારે ગૂગલ રીડર પર જઈ, તમે પસંદ કરેલા બ્લોગ્સ, સાઇટ્સનાં નવાં લખાણ એક સાથે વાંચી શકો છો. ઇચ્છા પડે તો ત્યાંથી મૂળ બ્લોગ કે સાઇટ પર પણ જઈ શકો. લાગે છેને કામની ચીજ?

બ્લોગિંગની મજા, ગુજરાતીમાં !

સરસ મજાનાં, સ્મરણવનમાં ખોવાઈ ગયેલાં ગુજરાતી ગીતો વાંચવાં કે સાંભળવાં છે? નવોદિત કે સિદ્ધહસ્ત કવિઓના ભાવજગતમાં ડૂબકી લગાવવી છે? ટૂચકાની મસ્તી કરવી છે? સાહિત્યજગતના ચૂંટેલા લેખો માણવા છે? જગતના ખૂણેખાંચરે વસેલા ગુજરાતીઓના મનમાં શું ચાલી રહ્યું છે એનો તાગ મેળવવો છે? કોઈ એક વિષય પર જુદા જુદા લોકો કલમ ચલાવી કવિતાઓ સર્જે તો કેવું ભાવવિશ્વ સર્જાય એનો જાતઅનુભવ કરવો છે? ગુજરાતી સારસ્વતોનો પરિચય મેળવવો છે? બાળગીતોની ધીંગામસ્તી કરવી છે? મનને ચીતરવાની મથામણ જોવી છે? હળવાથી ભારેખમ વિષયો પર અનરાધાર વરસેલા વિચારો અને પછી એના પર ચાલેલી ચર્ચાની રસપ્રદ નોંકઝોંક માણવી છે? અને હા, ‘સાયબરસફર’ના અગાઉ છપાઈ ગયેલા લેખો વાંચવા છે?

આ બધા પ્રશ્નોનો એક જ જવાબ છે  દિનપ્રતિદિન વધુ ને વધુ રસપ્રદ બનતા જતા ગુજરાતી બ્લોગજગતમાં આપનું સ્વાગત છે! બેત્રણ વર્ષ પહેલાં સાવ વેઢાં પણ નહીં, આંગળીથી ગણાય એટલા ગુજરાતી બ્લોગ હતા એમાંથી અત્યારે તો સરસ મજાની વિસ્તરી છે મનમાં ધરબાયેલી વાતોને નિખાલસતાથી જગત સમક્ષ મુકવાની આ પ્રવૃત્તિ. ગુજરાતીમાં બ્લોગિંગ વધતાં તેને લગતી વિવિધ સેવાઓ પણ પાંગરી છે.

જેમ કે ગુજરાતી બ્લોગની લગભગ અપટુડેટ યાદી વાંચવા મળશે અહીં : http://sarjansahiyaaru.wordpress.com /gujarati_blog_jagat. ઘણા ખરા ગુજરાતી બ્લોગ્સને સરસ રીતે વિષય વાર ગોઠવીને તમારી સમક્ષ મૂકતો ટુલબાર ડાઉનલોડ કરી શકાશે અહીંથી : http://tadafadi.wordpress.com/2008/01/16/toolbar. ટુલબારવાળી વાત જરા મુશ્કેલ લાગે તો ગુજરાતી બ્લોગ્સમાં મૂકાતાં નવાં લખાણની ઝલક જોવા મળશે અહીં Ñ http://www.tarakash.com/toran/ ગુજરાતીમાં ટાઇપિંગ આવડતું ન હોય તો પણ ગુજરાતી શબ્દો સર્ચ કરવાની સગવડ મળશે અહીં Ñ http://www.searchgujarati.com.

આ બધી વાતો તો બીજાએ લખેલા ગુજરાતી બ્લોગ્સ માણવાની થઈ. તમારે પોતે ગુજરાતી બ્લોગ શરૂ કરવો હોય તો? એ પણ સહેલું છે અને એનું માર્ગદર્શન કરતા ગુજરાતી બ્લોગ પણ હાજર છે. wordpress.com ±Þõ blogger.com પર યુનિકોડ (સાદા શબ્દોમાં, ઇન્ટરનેટના જિનને સૌથી સહેલાઈથી ‘સમજાય’ એવા ફોન્ટ)માં ગુજરાતી બ્લોગ શરૂ કરવા બહુ સરળ છે. એ માટે ગુજરાતીમાં ટાઇપ કરતાં શીખવું પણ અનિવાર્ય નથી. અંગ્રેજીમાં ટાઈપ કરીને ગુજરાતી લખવાની સરળતા કરી આપે છે આ ટાઇપપૅડ Ñ http://demo.vishalon.net/GujaratiTypePad.htm તમારા કૉમ્પ્યૂટરમાં યુનિકોડની મદદથી ગુજરાતીમાં ટાઇપ કેવી રીતે કરી શકાય એનું માર્ગદર્શન મળશે અહીંથી Ñ http://dhavalshah.com/Write%20in%20Gujarati.htm

મજાની વાત એ છે કે ગુજરાતીમાં અત્યારે જેટલા બ્લોગ છે એમાંના મોટા ભાગના, ટેક્નોલોજીનો લગભગ કોઈ અનુભવ ન ધરાવતા લોકોએ નિજાનંદ અને પોતાની ભાષા પ્રત્યેના પ્રેમથી, અનેક અંતરાયો ઓળંગીને શરૂ કરેલા બ્લોગ છે. આમાં કમાણીનો પણ કોઈ હેતુ નહીં કેમ કે ગુજરાતી બ્લોગ્સમાંથી કમાણી થાય એ દિવસો તો હજી બહુ દૂર છે!

તમારે પણ બ્લોગર બનવું છે?

થોડાં વર્ષ પહેલાં, ‘ઇન્ટરનેટ’ શબ્દે જેટલો રોમાંચ જગાવ્યો હતો એટલી જ ચર્ચા છેલ્લા થોડા સમયથી ‘બ્લોગ’ શબ્દે જગાવી છે. એટલી હદે કે વિદેશોમાં લખાતા કેટલાક બ્લોગ તો વાચકોની સંખ્યા બાબતે રાષ્ટ્રીય અખબારો સાથે હરીફાઈ કરવા લાગ્યા છે. આખરે છે શું આ બ્લોગ, બ્લોગિંગ અને બ્લોગર?

બ્લોગ શબ્દ જન્મ્યો છે વેબલોગમાંથી, જેનો સાદો અર્થ છે વેબ પર લખાતી ડાયરી. તમે કોઈ પણ વિષય વિશેના તમારા વિચારો, ફોટોગ્રાફ, વીડિયો વગેરે કંઈ પણ આખી દુનિયાને બતાવવા ઇચ્છતા હો તો અત્યારે સૌથી સહેલો ઉપાય છે તમારો પોતાનો બ્લોગ લખવાનો. વેબસાઇટ બનાવવા અંગેની કોઈ પણ ટેકનિકલ જાણકારી વિના, કોઈ પણ વ્યક્તિ સહેલાઈથી પોતાનો બ્લોગ શરૂ કરીને, બ્લોગર બની શકે છે.

આમ તો સંખ્યાબંધ સાઇટ્સ મફત બ્લોગિંગની સેવા આપે છે, પણ wordpress.com અને ગૂગલની blogger.com બ્લોગર્સમાં હોટ ફેવરિટ છે. તમે યાહૂ, રીડીફ કે જીમેઇલમાં ઇમેઇલ એકાઉન્ટ ખોલાવો એટલી જ સહેલાઈથી આ સાઇટ્સ પર જઈને પોતાનો બ્લોગ શરૂ કરી શકો છો. પછી જેમ કોઈને ઇમેલ લખીને મોકલો, એ જ રીતે તમારા વિચાર તમારા બ્લોગ પર પોસ્ટ કરી શકો. તમારા મિત્રોસ્વજ્નોને તમારા બ્લોગનું એડ્રેસ આપી દો એટલે એ તમારા બ્લોગની મુલાકાત લેતા થઈ જાય. તમારા લખાણ વિશે તમારા વાચકને કંઇ કહેવું હોય તે એ ત્યાં ને ત્યાં, તરત પોતાની કમેન્ટ ઉમેરી શકે. એ તમે વાંચો, એનો જવાબ આપો… અને આમ શરૂ થઈ જાય દુનિયાભરના ખૂણેખાંચરે વસતા લોકોને સાંકળતો એક સરસ, લાઇવ સંબંધ.

technorati.com સાઇટ દુનિયાઆખીના બ્લોગ્સ પર નજર રાખે છે અને ટોપ પોસ્ટ્સ તારવીને, તમારી સમક્ષ મૂકે છે. આ ટેક્નોરાતી કહે છે કે હાલમાં તે એક અબજ ૧૩ કરોડ જેટલા બ્લોગ પર નજર રાખે છે ને રોજ પોણા બે લાખ જેટલા નવા બ્લોગ ઇન્ટરનેટ પર ઉમેરાય છે! એક વાચક તરીકે, બ્લોગ એક અત્યંત વિશાળ પુસ્તકાલયની ગરજ સારે છે ને તમારા રસના વિષયના ખરા નિષ્ણાતોના બ્લોગ શોધી શકો તો પછી ખરો જલસો છે. સામાન્ય, સ્થાનિક નાગરિકે લખેલા બ્લોગ બહારના પત્રકાર કરતાં વધુ ધારદાર હોય છે, જે સૂનામી જેવી આફત વખતે પુરવાર થયું.

બ્લોગ લખવાની પણ આગવી મજા છે. ઘણા વાચકોને અનુભવ હશે કે તેમની કલમને અખબારના પાને પહોંચાડવામાં મોટા ભાગે નિષ્ફળતા મળે છે. જ્યારે બ્લોગિંગમાં તો તમે જ લેખક અને તમે જ તંત્રી! થોડા સમય પહેલાં સમાચાર હતા કે સ્પેનનાં એક દાદીમાએ ૨૦૦૬માં ૯૫ વર્ષની વયે બ્લોગિંગ શરૂ કર્યું અને અત્યારે ૬૦,૦૦૦ જેટલા નિયમિત વાચકો સાથે ચાલતી અલકમલકની વાતોથી એમને રીતસર નવું જીવન મળ્યું છે! આ દાદીમા સ્પેનિશ ભાષામાં લખે છે, તમે ગુજરાતીમાં લખી શકો. કઈ રીતે? એ વાત આગળ ઉપર.

કૅમેરા ક્લિક કરીને, ક્લિક કરો માઉસ

જેટલી મજા કવિતા લખવામાં છે, એટલી જ કોઈને ધરાર સંભળાવવામાં છે  પૂછી જુઓ કોઈ પણ  નવોદિત કવિને! એવું જ ફોટોગ્રાફીમાં. આપણા પાડેલા ફોટોગ્રાફ આખી દુનિયાને બતાવવાનું હવે સાવ સહેલું પણ છે  યાહૂની ફ્લિકર (flickr.com) કે ગૂગલની પિકાસા વેબ આલ્બમ જેવી સર્વિસના પ્રતાપે.

પણ ફોટોશૅરિંગની વાત કરતાં પહેલાં જાણીએ ફોટો મેનેજમેન્ટ. ડિજિટલ કૅમેરા કે કૅમેરાફોનના જમાનામાં રોલ ખરીદવાનો કે ‘ધોવડાવવા’નો કોઈ ખર્ચ નથી એટલે ધબોધબ ક્લિક કરી શકાય છે. એમ, ડિલિટ કરવાની સવલત હોવાથી આપણે નચિંત બનીને તસવીરો ખેંચતા રહીએ છીએ. સરવાળે થાય છે એવું કે કોઈ ફોટોગ્રાફ ડિલિટ કરવાનું મન થતું નથી. છેવટે બોજો વધે આપણા કોમ્પ્યુટરની હાર્ડડિસ્ક પર.

તમે આ જ સ્થિતિના શિકાર હો તો તેમાંથી બહાર નીકળવાનું પહેલું પગથિયું છે ગૂગલનું પિકાસા સોફ્ટવેર.

http://picasa.google.com/ પર જઈને આ બિલકુલ નાનું એવું સોફ્ટવેર ડાઉનલોડ કરો, કોમ્પ્યૂટરમાં ઇન્સ્ટોલ કરો. એ સાથે, ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં તમારી હાર્ડડિસ્કમાંની તમામ ઇમેજીસ એ તમારી સામે મૂકી દેશે. ફોટોગ્રાફમાં લાઇટ કે કલરનું કરેકશન કરવું, આંખમાં દેખાતાં લાલ ટપકાં દૂર કરવાં વગેરે વગેરે અનેક સવલત પિકાસા આપે છે, એકદમ સરળ રીતે. ન જ સુધારી શકાય એવા ફોટોગ્રાફ ડિલિટ કરો કે હાર્ડડિસ્ક પર બોજો વધાર્યા વિના વિષય પ્રમાણે ફોટોગ્રાફનાં આલ્બમ બનાવો!
હવે વાત રહી આપણા ‘સુપર્બ’ ફોટોગ્રાફ્સ દુનિયાને બતાવવાની. એના મુખ્ય બે વિકલ્પ છે  ઉપર કહ્યું તેમ ફ્લિકર કે પિકાસા વેબ આલ્બમ. બંને માટે જે તે સર્વિસનું એકાઉન્ટ જરૂરી છે, પણ સામાન્ય વપરાશ માટે પૂરતી સ્પેસ સાથે ફ્રી છે.

તમે તમારા પિકાસા પ્રોગ્રામમાંથી પિકાસા વેબ આલ્બમમાં ફોટોઝ અપલોડ કરી શકો. અથવા ફ્લિકર પર જઈને ‘ફોટા ચડાવો’. જોકે ઓરિજિનલ તમારા કોમ્પ્યુટરમાં રાખવા હિતાવહ છે. બંને સર્વિસ ચાર વર્ષ જૂની છે, ફ્લિકરનો બર્થડે તો હમણાં જ, ૧૫ માર્ચે ગયો. યાહૂ અને ગૂગલની સ્પર્ધા અહીં પણ છે, પણ ઇન્ટરનેટ પરનાં થોડાં ખાંખાંખોળાં બતાવે છે કે લોકોને ફ્લિકર વધુ પસંદ છે. બંનેમાં સામાન્ય સવલતો મોટા ભાગે સરખી છે. તમારા ફોટોગ્રાફ પ્રાઇવેટ કે પબ્લિક રાખવાની સગવડ છે.

મોટું જમાપાસું ફોટોગ્રાફને ‘ટૅગ’ કરવાની સગવડ છે  સાદા શબ્દોમાં, તમારા કીવર્ડ આપી શકો. બીજાના ફોટોગ્રાફ પર કમેન્ટ આપી શકો (તમેય કાચના ઘરમાં રહો છો એ યાદ રાખવું!). બંને પર નકામા ફોટોગ્રાફનો પણ ખડકલો છે, તેમ ફોટોગ્રાફીના અસલી રસિયાને પાનો ચઢે તેવા મસ્ત ફોટોગ્રાફ પણ છે. અહીંથી તમારા બ્લોગ કે સાઇટ પર ફોટોગ્રાફ ‘એમ્બેડ’ કરવાની સગવડ પણ ખરી.
આ લખાય છે ત્યારે, આ મિનિટે ફ્લિકર પર સાડા ત્રણ હજાર જેટલા નવા ફોટો અપલોડ થયા છે!

ઇન્ટરનેટ પર ગાંધીયાત્રા!

દાંડીયાત્રાના દિને નીકળવાનું થયું ગાંધીયાત્રા પર, સાયબરજગતમાં.

લગભગ આખી દુનિયા નેટ પર આંખ મીંચીને જ્યાં પહેલું ડગ માંડે છે એ ગૂગલ પર ‘ગાંધી’ લખીને સર્ચ કરો એ સાથે ૦.૦૨ સેકન્ડમાં ગૂગલ ૧,૮૫,૦૦,૦૦૦ પરિણામોનો ખડકલો તમારી સામે મૂકી દે છે. મતિ મૂંઝાઈ જાય એવી સ્થિતિ છે. ગાંધીજીનું નામ ધરાવતી સાઇટ પણ કેટકેટલી…mahatmagandhiji.com (ગાંધીજીના નામે ઓર્ગેનાઇઝેશન હોય તો સમજ્યા, પણ કંપની? હે રામ!) mkgandhi.org, mkgandhi-sarvodaya.org, gandhiserve.org, gandhism.net, gandhana.net, gandhiatthebat.com…

ક્વૉટ્સ, તસવીરો, ઓડિયોવીડિયો ક્લિપ્સ, પુસ્તકો, લેખો, પત્રો, કાર્ટૂન… ગાંધીજીની જાણે સેકન્ડ ડીજિટલ લાઇફ શરૂ થઈ છે ઇન્ટરનેટ પર. જર્મનીના ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ ‘ગાંધીસર્વ’ની સાઇટ પર ગાંધીસાહિત્યનો કદાચ સૌથી મોટો ખજાનો ઉપલબ્ધ છે. આ ટ્રસ્ટ ગાંધીવિચાર વિશે મીડિયા કન્સલ્ટન્સી ચલાવે છે ને ભારત અને દ.આફ્રિકામાં ગાંધીજીના પગલે ચાલતી યાત્રા પણ યોજે છે!

આ બધી સાઇટ્સની અછડતી મુલાકાત લેતાં, ‘મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી’ નામ કેટકેટલા મિશ્ર પ્રતિસાદ ઊભા કરે છે એનોય આછો અંદાજ આવે છે. એક તરફ, અનેક ઠેકાણે ગાંધીજી વિશેનું આઇન્સ્ટાઇનનું પેલું વિખ્યાત અવતરણ નજરે ચઢે છે, તો બીજી તરફ, દુનિયા આખીના વાંધાવચકાને વાચા આપતી gopetition.com સાઇટ પર, ગાંધીજીના જન્મદિનને આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસાદિન ઘોષિત કરવા સામે યુએનને કરવામાં આવેલી અપીલ પણ છે (જેમાં ૨૦૭ લોકોએ સહી કરી છે).

દુનિયાભરના લોકો ગૂગલના સર્ચબોક્સમાં દર સેકન્ડે જે કંઈ લખે છે તેના આધારે લોકોના મનમાં શું ચાલી રહ્યું છે એનો તાગ કાઢવાની કોશિશ ગૂગલ ‘ઝાઇગાઇસ્ટ’ નામે કરે છે. આ ઝાઇગાઇસ્ટના મતે, ૨૦૦૭માં ભારતના સર્ફરે નેટ પર જે રાજકીય નેતાઓ વિશે સૌથી વધુ ખાંખાખોળ્યાં કર્યાં એ યાદીમાં ગાંધી (સોનિયા નહીં, મોહનદાસ) ટોચ પર છે. આ લિસ્ટને લોકમાનસનાં સાચાં બેરોમીટર ગણવા જેવાં નથી, પણ ઓરકૂટ જેવું ખાસ્સું જામી ગયેલ સોશિયલ નેટવર્ક, એટલીસ્ટ યંગસ્ટર્સના ટ્રેન્ડઝનું ઘણું નજીકનું દર્શન કરાવે છે. એમાં ગાંધીજીના નામે દોઢબે હજાર સભ્યો ધરાવતી ફેનક્લબ્સ છે, તેમ ‘આઇ હેટ ગાંધી’ પ્રકારની કોમ્યુનિટીઝ પણ છે, લગભગ સરખા પ્રમાણમાં સભ્યસંખ્યા સાથે!

રીયલ લાઇફની જેમ નેટલાઇફમાં પણ ‘ગાંધી’ નામ વટાવવાવાળા ઘણા છે. જાણીને નવાઈ લાગશે કે ઇબે કે ફ્રૂગલ જેવી ઓનલાઇન શોપિંગ સાઇટ પર ગાંધીજીને લગતી હજારથી વધુ ચીજવસ્તુ વેચાણ માટે મુકાઈ છે, જેમાં ગાંધીજીની તસવીર ધરાવતી સ્ટેમ્પ તો ઠીક, બે અને પાંચ રૂપિયાની નોટ પણ મૂળ કિંમત કરતાં અનેકગણી કિંમતે વેચાય છે! ગાંધીજીના ચિત્રવાળો કૉફીમગ કે માઉસપેડ પણ મળશે.

ગાંધીજીનો ઇન્ટરનેટ સાથેનો સંબંધ ત્યાંથી પણ આગળ વધે છે, ઇટાલીના કોઈ ભેજાબાજને વિચાર આવ્યો કે ગાંધીજી પાસે ઇન્ટરનેટ કે મોબાઇલ જેવી આધુનિક સવલત હોત તો એમની અસર કેટલી વિસ્તરી હોત? બસ, આ થીમ પર ઇટાલીની એક ટેલિકમ્યૂનિકેશન કંપનીએ અફલાતૂન ટીવીકમર્શિયલ બનાવી છે! જોવી છે? તો યુટ્યુબ પર ઇટાલિયા, ગાંધી લખીને સર્ચ કરી જુઓ!

કરામતી આંગળીએ સર્જેલા કસબની વાત

સફરનો ખરો આનંદ ક્યારે આવે? જ્યારે આપણે આપણી મરજી મુજબ હરી-ફરી શકીએ ત્યારે. બધું પહેલેથી નક્કી કરીને નીકળીએ એવી, રિઝર્વેશન-બુકિંગ કરાવેલી ટુરમાં સગવડ સચવાય પણ એમાં અસલી મજા નથી. અસલી મજા તો ક્યાંક જતા હોઈએ ત્યારે ટ્રેન ઊભી રહેતાં વચ્ચેના કોઈ સ્ટેશને ઉતરી પડવામાં છે. એવાં આંધળુકિયાં કરીએ તો ઘણું નવું જાણવા ને માણવા મળે.

સાયબરસફરમાં પણ એવું જ છે. આંધળુકિયાં કરવાં પડે. બાકી તો, મેઇલની સાઇટ ખોલી, ઇનબોક્સ ચેક કર્યું, કોઈએ મોકલેલો મેસેજ વાંચ્યો, મનેકમને રીપ્લાય કર્યો-ન કર્યો અને નીકળી ગયા ઇન્ટરનેટની બહાર! આટલું કરવામાં કોરાધાકોર રહી જઈએ, ભજાવાની મજા ન મળે.

આજે આવું આંધળુકિયાંપુરાણ માંડવાનું એક કારણ છે. આજે ટીપ્સ નથી આપવી. કોઈ ઉપયોગી પ્રોગ્રામ કે સર્વિસની વાત પણ નથી માંડવી. આજે તો બસ, અમસ્તા જ ઇન્ટરનેટ પર ખાંખાખોળાં કરવામાં પણ ક્યારેક કેવાં મોતી મળી આવે છે એની વાત કરવી છે.

છાપાંની વાર્તાકૉલમોમાં ઘણી વાર કથાબીજની ક્રેડિટ કોઈને આપી હોય છે એમ આજની આ `ઑફટ્રેક’ સફરનું કારણ છે ઇલાના યાહાવ નામે એક આર્ટિસ્ટ. હમણાં સાયબરજગતની ગલીકૂંચીઓમાં રખડપટ્ટી કરતા કોઈએ મોકલેલી એક ક્લિપ પરથી આ સાઇટ પર જવાનું થયું : www.sandfantasy.com. સાઇટ જોતાં પહેલી નજરે તો કોઈ બિલકુલ શિખાઉ વેબડિઝાઇનરે બનાવેલી પહેલી સાઇટ હોય એવું લાગે, કળાતત્ત્વનું નામોનિશાન નહીં, પણ સાઇટ પર આપેલી વિડિયોક્લિપ્સ જોતાં સમજાય કે આ આપણે સૌએ અત્યાર સુધી જોયેલી કે સમજેલી કળા કરતાં બિલકુલ અલગ આર્ટ છે.

મૂળ ઇઝરાયેલી આર્ટિસ્ટ ઇલાના કાચના પ્રકાશિત ટેબલ પર રેતી પાથરીને માત્ર આંગળીની મદદથી અદભુત કળાસૃષ્ટિ ઊભી કરે છે. ટેબલ એનું એ, એના પર રેતીનો પથરાવ પણ એનો એ, છતાં ગજબની ચોક્સાઇથી, સંગીતના તાલે લયબદ્ધ ફરતી, બંને હાથની આંગળીઓની મદદથી જુદાં જુદાં ચિત્રો સર્જાતાં રહે, ભૂસાતાં રહે અને ફરી ફરી સર્જાતાં રહે.

વેબસાઇટ પર ઇલાના વિશે વધુ વિગતો નથી. યુટયુબ, મેટાકાફે કે ગૂગલ વિડિયો જેવી વિડિયો સાઇટ્સ પર ઇલાના યાહાવાની સર્ચ કરતાં, મોટા ભાગે પ્રેમ અને શાંતિના સંદેશ સાથેની સંખ્યાબંધ ક્લિપ્સ જોવા મળશે. જરા સારું કોમ્પ્યૂટર અને ઝડપી નેટકનેકશન હશે તો ક્લિપ જોવામાં વધુ મજા આવશે. અનિમેષ અંતાણીની તડાફડી (હવે ફનએનગ્યાન.કોમ) પર પણ આવી અદભુત રેતીકળાનું ઉદાહરણ જોઈ શકશો.

આ કંઇક એવી વસ્તુ છે કે એ અણધારી જ હાથ લાગે. ક્યાંક વાંચ્યું હોય અને સેન્ડ આર્ટ જેવા શબ્દો સાથે સર્ચ કરો તો પરિણામ મળે, પણ મનમાં સેન્ડઆર્ટ શબ્દ ગે કેમ? બસ અહ જ, ગયા અઠવાડિયે જેની વાત કરી હતી એ `સ્ટમ્બલ અપોન’ (સ્ટમ્બલ અપોન વિશે વધુ વાંચો અહીં) સર્વિસ કામ લાગે છે. આપણા રસના વિષયનો ગજબનો ખજાનો ધરબાયેલો પડ્યો છે ઇન્ટરનેટ પર, એને ફંફોસવામાં મદદ કરે છે `સ્ટમ્બલ અપોન’.

દિવ્ય ભાસ્કરમાં પ્રકાશનની તારીખ ફેબ્રુઆરી 5, 2008